Bức tâm thư du học sinh Nhật gửi người Việt: Sự thật đắng lòng

Một bức thư được cho là của một du học sinh Nhật bàn về văn hóa Việt đã từng làm dậy sóng cộng đồng mạng. Bức thư thẳng thắn chỉ ra những điểm xấu trong văn hóa người Việt, từ ‘không biết xếp hàng’, xả rác bừa bãi đến việc cha mẹ dạy con gắng học vì giàu sang, ‘nhiều phong bì’ chứ không phải vì đam mê,… Bức thư được viết với hy vọng thức tỉnh người Việt trước những ảo mộng vô tình khiến nhiều người không khỏi phải suy ngẫm. 

(Ảnh minh họa qua Panos Platritis)

Được biết, bức thư do một blogger nổi tiếng đăng lên Facebook với lời dẫn: “Mới đọc được một bài viết về văn hóa con người Việt Nam từ góc nhìn của một bạn du học sinh Nhật. Tuy đọc xong nhiều bạn chắc sẽ thấy khó chịu nhưng thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng. Người ta nói đúng, mình mà chịu nghe chịu sửa thì mới thiệt là người giỏi người tài”.

Sau đây là nội dung bức thư:

“Việt Nam – Nhà giàu và những đứa con chưa ngoan

Tôi hiện đang là một du học sinh Nhật có hơn 4 năm sinh sống tại Việt Nam. Với ngần ấy thời gian, tôi đã kịp hiểu một đạo lý giản đơn của người Việt “Sự thật mất lòng”. Nhưng không vì thế mà tôi sẽ ngoảnh ngơ trước những điều chưa hay, chưa đẹp ở đây. Hy vọng những gì mình viết ra, không gì ngoài sự thật, như một ly cà phê ngon tặng cho mảnh đất này, tuy đắng nhưng sẽ giúp người ta thoát khỏi cơn ngủ gục – ngủ gật trước những giá trị ảo và vô tình để những giá trị thật bị mai một.

Tôi có một nước Nhật để tự hào

Tôi tự hào vì nơi tôi lớn lên, không có rừng vàng biển bạc. Nhưng “trong đêm tối nhất, người ta mới thấy được, đâu là ngôi sao sáng nhất”. Thế đấy, với một xứ sở thua thiệt về mọi mặt, nghèo tài nguyên, hàng năm gánh chịu sự đe dọa của hàng trăm trận động đất lớn nhỏ lại oằn mình gánh chịu vết thương chiến tranh nặng nề, vươn lên là cách duy nhất để nhân dân Nhật tồn tại và cho cả thế giới biết “Có một nước Nhật như thế”.

Tôi tự hào vì đất nước tôi không có bề dày văn hiến lâu đời nên chúng tôi sẵn sàng học hỏi và tiếp nhận tinh hoa mà các dân tộc khác “chia sẻ”. Từ trong trứng nước, mỗi đứa trẻ đã được học cách cúi chào trước người khác. Cái cúi chào ấy là đại diện cho hệ tư tưởng của cả một dân tộc biết trọng thị, khiêm nhường nhưng tự trọng cao ngời.

Tôi tự hào vì đất nước tôi được thử thách nhiều hơn bất kỳ ai. Khi thảm họa động đất sóng thần kép diễn ra, cả thế giới gần như “chấn động”. Chấn động vì giữa hoang tàn, đổ nát, đói khổ và biệt lập, người ta chỉ nhìn thấy từng dòng người kiên nhẫn xếp hàng nhận cứu trợ và cúi đầu từ tốn cảm ơn. Không có cảnh hôi của, lên giá, cướp bóc, bạo lực nào diễn ra giữa sự cùng khổ. Chỉ chưa đầy một năm sau khi hàng loạt thành phố bị xóa sổ hoàn toàn, sự sống lại bắt đầu hồi sinh như chưa từng có biến cố nào đã xảy ra. Thế đấy, không có những thành tích to lớn để nói về nước Nhật nhưng thương hiệu “made in Japan”, là thương hiệu uy tín vượt trên mọi khuôn khổ, tiêu chuẩn khắt khe, được toàn cầu tôn trọng nhất mà tôi từng biết.

Bạn cũng có một nước Việt để tự hào

Nói Việt Nam là một “nhà giàu”, quả là không ngoa. Giàu tài nguyên, giàu truyền thống, giàu văn hóa… Nhưng con cháu của nhà giàu, sẽ phải đối mặt với những vấn đề nan giải của nhà giàu. Và không phải ai cũng biết cách sống có trách nhiệm trong sự giàu có ấy.

Thật đáng tự hào nếu bạn được lớn lên ở một đất nước được thiên nhiên ưu đãi với rừng vàng biển bạc. Đáng xấu hổ nếu xem đó là khoản thừa kế kếch xù, không bao giờ cạn. Nhưng thật tiếc đó lại là những gì tôi thấy. Tại các thành phố, chỉ cần nhà mình sạch sẽ là được, ngoài phạm vi ngôi nhà, bẩn đến đâu, không ai quan tâm. Ở các nhà máy, nếu không biết dồn rác thải ở đâu, họ sẽ cho chúng ra ngoài đường, sông suối, biển cả vì đó là “tài sản quốc gia” – đã có quốc gia lo, không phải việc của mỗi người dân. Tại một đất nước mà 80% dân số sống bằng nghề nông, đất đai, nước ngầm hầu như đã bị nhiễm độc, đến nỗi, người ta nói vui trong năm nữa thôi sẽ là thời đại của ung thư vì ăn gì cũng độc, không ít thì nhiều, không thể khác. Vì sao nên nỗi?

Thật đáng tự hào vì Việt Nam có 4.000 năm văn hiến. Thật xấu hổ nếu 4.000 năm văn hiến chỉ là một chương trong sách lịch sử chứ không được thể hiện trong cách hành xử đời thường. Nhưng, thật buồn vì đó cũng là điều tôi thấy mỗi ngày. Hãy chỉ cho tôi thấy rằng tôi đã sai nếu nói: Người Việt không biết xếp hàng, xếp hàng chỉ dành cho học sinh tiểu học; Người Việt không biết tự hào về người Việt, nếu không thì Flappy bird đã không phải chết yểu đau đớn; Người Việt chửi hay còn hơn hát, cứ xách ba lô ra tới thủ đô một chuyến thì sẽ được mục sở thị; Người Việt vẫn còn luyến tiếc văn hóa làng xã, giai cấp nếu không phải thế thì họ đã không đứng thẳng người chửi đổng và cúi rạp mình trước quyền lực bất công mà chẳng dám lên tiếng; Người Việt có đôi mắt siêu hạng nhất vì nhìn đâu cũng thấy cơ hội để mánh mun, lọc lừa. Tôi chưa từng thấy đất nước nào mà các bậc mẹ cha dạy dỗ con cháu cố gắng học hành để sau này là bác sĩ, phi công, thuyền trưởng…mà xuất phát không vì đam mê mà vì phong bì nhiều, đút lót dễ, giàu sang mấy hồi… Vì đâu nên nỗi?

Người Việt có một nền di sản độc đáo, một nguồn sức mạnh vô cùng to lớn, ai cũng nhìn thấy, chỉ có người Việt là không thấy hoặc từ chối nhìn thấy. Vì sao nên nỗi?

Tôi đang nhìn thấy một thế hệ, họ không còn biết phải tin vào điều gì, thậm chí còn không dám tin vào chính mình. Là một người Việt – Khó lắm! Thật vậy sao?”

Nước Việt xưa từng là một dân tộc lễ nghi, lịch thiệp. Vì đâu nên nỗi? Trong ảnh là cảnh các con xếp hàng chúc Tết cha. (Ảnh qua thoidai.com.vn)
Hình ảnh người dân xúm lại “hôi bia” sau khi một chiếc xe chở bia gặp tai nạn tại Biên Hòa, Đồng Nai năm 2013. (Ảnh: Tuổi Trẻ)

Cư dân mạng dậy sóng

Sau khi được đăng tải, bức thư đã gây bão trong cộng đồng mạng một thời gian, với hàng loạt ý kiến bàn tán, bình luận. Đa số ý kiến ủng hộ quan điểm bài viết, cho rằng bức thư rất ý nghĩa, lý luận, dẫn chứng thuyết phục và đặt ra câu hỏi đau đáu về nhân cách của người Việt. 

Một trong những người bình luận đầu tiên viết: “Đúng là uống một ly cà phê đắng nhưng rất là ngon. Cảm ơn bạn!”. Một tài khoản khác chia sẻ: “Là một người Việt Nam, tôi thật sự thấy xấu hổ khi đọc bài viết này. Đó không chỉ là con sâu làm rầu nồi canh nữa mà đã là những nhận thức, hành động thuộc về đa số. Sự thật vốn mất lòng, thuốc đắng thì dã tật. Chúng ta hãy dũng cảm nhìn vào thực tế và đừng bao biện gì nữa!”.

Một bạn khác ngậm ngùi: “Có lẽ đã đến lúc ta phải nhìn nhận vào sự thật này và chấp nhận nó để học hỏi nhiều hơn nữa về cách sống, cách làm giàu và cách có trách nhiệm với cái chung của đất nước. Chứ sống theo chủ nghĩa cá nhân nhiều quá, cứ vơ vét và làm giàu cho bản thân mà không biết đến đất nước mình ngày mai sẽ ra sao là nguy to. Hãy uống ly cà phê đắng của người bạn Nhật, ta sẽ sáng suốt hơn nhiều…!

Tuy nhiên, bên cạnh số đông ủng hộ, cũng có một số người cho rằng bức thư chỉ mô tả một mảng màu trong bức tranh đa sắc. Một bạn nêu ý kiến: “Bạn người Nhật nói đúng nhưng chưa đủ. Vẫn có không ít người Việt sống có lý tưởng, có niềm tin đấy chứ…”

Dù có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng dẫu sao vẫn phải thừa nhận những hiện trạng nêu ra trong bức thư vẫn đang tồn tại trong xã hội Việt năm này qua năm khác. Và cũng cần cảm ơn thành ý của người bạn Nhật đã không ngần ngại chỉ ra điểm không hay của văn hóa Việt để mỗi người chúng ta có cơ hội nhìn lại mình.

Thùy Linh (t/h)

Xem thêm:

x